lęk terapia i edukacja

Strach

jest jedną z podstawowych, pierwotnych emocji warunkujących przetrwanie tak gatunku, jak i jednostki. Towarzyszy nam całe życie. Jest uczuciem, którego doświadczają wszyscy. Wpływa na wiele aspektów ludzkiego funkcjonowania od zdolności percepcyjnych, uczenia się i pamięci, przez apetyt, funkcjonowanie seksualne, po sen i wypoczynek.
Strach jest reakcją na bezpośrednie zagrożenie, lub też na coś, co tak właśnie postrzegamy, przygotowującą człowieka do działania w obliczu niebezpieczeństwa. W wielu przypadkach reakcja jest racjonalna, adekwatna lub wręcz konieczna, a zachowania podejmowane pod wpływem strachu nazywany reakcją „walki” lub „ucieczki”.
Z uwagi na to, że strach to typowe ludzkie uczucie, czasami trudno jasno określić, czy mamy do czynienia już z zaburzeniami, czy ze stanem jeszcze fizjologicznym. Należy uświadomić sobie różnicę między lękiem patologicznym, a lękiem jako reakcją normalną i adaptacyjną.
Zaburzenia lękowe należą do najbardziej rozpowszechnionych zaburzeń psychicznych, a ryzyko wystąpienia w ciągu życia szacowane jest nawet do 30%.

Lęk

może pojawiać się w określonych, łatwych do przewidzenia sytuacjach, np. fobie specyficzne, agorafobia, lub też trudno go powiązać z jakimkolwiek czynnikiem i pojawia się znienacka, po czym samoistnie, po krótkim czasie ustępuje (lęk napadowy), bądź też towarzyszy pacjentowi przez dnie, tygodnie i miesiące, bez specjalnego związku z tym co się dzieje w jego życiu (zaburzenia lękowe uogólnione).
Zanim pokrótce przedstawiany kryteria diagnostyczne, na podstawie których rozpoznajemy lęki, spróbuję odpowiedzieć na pytanie, z którym często przychodzą pacjenci:

Kiedy z lękiem zwrócić się po pomoc do lekarza psychiatry, a kiedy do psychoterapeuty?

To zależy. Nie mamy wątpliwości, że fobie specyficzne (patrz poniżej), ze względu na skuteczność dostępnych form leczenia (psychoterapia lub farmakoterapia), zaadresujemy raczej do psychoterapeuty niż do psychiatry. Aktualne standardy leczenia mówią, że skuteczność leczenia przy udziale psychoterapii i farmakoterapii w pozostałych zaburzeniach lękowych jest porównywalna, a na wybór mają wpływ następujące kryteria:

  • Preferencje pacjenta.
  • Nasilenie objawów i ich wpływ na ważne dla pacjenta sfery funkcjonowania.
  • Ewentualne wcześniejsze metody leczenia i odpowiedź na nie.
  • Ewentualne dodatkowe choroby somatyczne lub zaburzenia psychiatryczne.
  • Dostępność psychoterapii.
  • Motywację pacjenta do podjęcia określonych metod leczenia.

Podsumowując:
Wizyta u lekarza psychiatry i farmakoterapia powinny być pierwszym wyborem, gdy nasilenie objawów zaburzenia i związany z tym dyskomfort są znaczne i wymagają szybkiego ich złagodzenia. Również wtedy, gdy istnieje znaczne ryzyko samobójstwa, albo gdy towarzyszą zaburzeniom lękowym objawy depresyjne lub jeśli wcześniej podejmowana psychoterapia okazała się nieskuteczna.
We wszystkich pozostałych sytuacjach równie skutecznym leczeniem będzie prawdopodobnie psychoterapia. Oczywiście jeśli pacjent akceptuje tę formę leczenia.

Poniżej, dla osób zainteresowanych, zamieszczam trochę informacji na temat poszczególnych zaburzeń lękowych.

Fobia społeczna

charakteryzuje się odczuwaniem nadmiernego i bezsensownego strachu lub obaw w których zachowanie lub wygląd mają być przedmiotem krytycznej oceny. Osoba z fobią społeczną przewiduje, że zostanie oceniona negatywnie przez osoby z otoczenia, a osąd będzie prowadził w efekcie do upokorzenia, zawstydzenia lub kompromitacji. Najczęściej przedmiotem fobii są sytuacje społeczne takie jak: wystąpienia publiczne, rozmowa z nieznajomym, kontakty z autorytetami, spotykanie nowych ludzi, jedzenie lub pisanie w miejscach publicznych. Często osoba z fobią społeczną będzie unikać sytuacji mających narazić ją na przeżywanie ww. lęku.

Fobie specyficzne

są związane ze zjawiskami czy obiektami potencjalnie mogącymi być zagrożeniem, np. klaustrofobia – lęk przed zamkniętymi przestrzeniami, kynofobia – lęk przed psami, czy arachnofobia – strach przed pająkami. Często, gdy dotyczą obiektów / zjawisk od których łatwo się odizolować są niezauważane i nie powodują istotnych zakłóceń w życiu.

Napad paniki

(za APA) jest to nagły, niezależny od okoliczności okres intensywnego lęku lub dyskomfortu, kiedy cztery lub więcej z poniższych objawów rozwinęło się i osiągnęło szczyt w ciągu maksimum 10 minut, choć zwykle dzieje się to w kilka sekund.

  1. Przyspieszona akcja serca (kołatanie)
  2. Pocenie się
  3. Drżenie bądź roztrzęsienie
  4. Trudności w oddychaniu (krótki, rwący się oddech)
  5. Duszności
  6. Ból (dyskomfort) w klatce piersiowej
  7. Mdłości (rozstrój żołądka)
  8. Zawroty głowy, utrata równowagi, osłabienie
  9. Poczucie nierzeczywistości (wyobcowania)
  10. Zdrętwienie, mrowienie skóry
  11. Dreszcze albo nagłe zaczerwienienie
  12. Strach przed śmiercią
  13. Strach przed obłędem lub utratą kontroli.

Typowy napad trwa od kilku minut do godziny. Zwykle (za ICD-10) pomiędzy napadami paniki funkcjonowania jest względnie dobre lub dobre. Pojawia się też tzw. lęk antycypacyjny, czyli innymi słowy lęk przed lękiem.
U większości osób dotkniętych zaburzeniem z napadami lęku występują mniej lub bardziej nasilone objawy agorafobii.

Osoby z agorafobią

odczuwają strach przed byciem odseparowanym od źródła poczucia bezpieczeństwa. Oznacza to lęk przed sytuacjami, w których, w razie napadu paniki lub symptomów przypominających taki napad, ucieczka lub uzyskanie pomocy mogą być utrudnione. Obecnie termin ten jest używany szerzej niż pierwotnie; obok strachu przed otwartą przestrzenią (który rzadko współistnieje łącznie z napadami lęku) odnosi się do wszystkich sytuacji gdzie przeżywanie lęku jest związane z brakiem poczucia bezpieczeństwa. Poniżej sytuacje, których unikają osoby cierpiące z powodu agorafobii:

  • Przebywanie w miejscach zatłoczonych (supermarketach, centrach handlowych, teatrach, imprezach sportowych),
  • Przebywanie w zamknięciu, między innymi w miejscach z których trudno uciec (małe pomieszczenia, windy, tunele, metro, samoloty, autobusy, zakłady fryzjerskie, a nawet długie kolejki),
  • Prowadzenia samochodu – zwłaszcza na autostradach i mostach, przy nasileniu ruchu oraz na długich trasach (trudną sytuacją może też być jazda w charakterze pasażera),
  • Przebywanie poza domem – niektórzy z trudem zdobywają się na dłuższe podróże i wyznaczają sobie bezpieczne odległości od domu,
  • Samotność – szczególnie w wymienionych wyżej sytuacjach.

Napadom lęku mogą towarzyszyć również zaburzenia depresyjne lub nadużywanie alkoholu.

Zaburzenie lękowe uogólnione (wg ICD-10)

rozpoznajemy gdy przez co najmniej 6 miesięcy utrzymują się poniższe objawy:

  • niezdolność do rozluźnienia się, niepokój, stan napięcia psychicznego lub osaczenia,
  • męczliwość,
  • nadmierne reakcje zaskoczenia,
  • napięcie mięśniowe,
  • zaburzenia snu,
  • zaburzenia koncentracji,
  • drażliwość
  • ,

oraz: nudności lub dolegliwości brzuszne, potliwość, suchość w ustach, kołatanie serca, drżenie.

Trzeba pamiętać, że lękiem uogólnionym wiąże się znaczna współchorobowość, dlatego nierzadko pacjent równocześnie zgłasza objawy depresji, innych zaburzeń lękowych, zaburzenia stresowego pourazowego, dystymii. Dość duży jest też odsetek osób nadużywających alkoholu lub od niego uzależnionych.

Jeśli uważasz, że opisywany powyżej problem dotyczy Ciebie umów się na konsultację: tel. 782 983 988

Na podstawie m.in.: Standardy leczenia farmakologicznego niektórych zaburzeń psychicznych, red. M. Jarema, Via Medica, 2015, 10 prostych sposobów radzenia sobie z paniką, M. M. Antony, R. E. McCabe, GWP, 2010,